Österreichische Nationalbibliothek, Wien

De Oostenrijkse Nationale Bibliotheek, oorspronkelijk de Keizerlijke Hofbibliotheek, werd gesticht door de Habsburgers. De oorsprong ervan gaat terug tot hertog Albrecht III die in de Middeleeuwen boeken naar een bibliotheek verplaatste, met het oudst geregistreerde boek uit 1368.

Karel III, de Heilige Roomse Keizer, consolideerde de Habsburgse kunstschatten en bracht waardevolle boeken naar Wenen. Maximiliaan I verwierf belangrijke boeken uit Bourgondië en Noord-Frankrijk via zijn huwelijk, en Bianca Maria Sforza voegde Italiaanse werken toe, wat bijdroeg aan de groeiende collectie van de bibliotheek.

Hugo Blotius werd in 1575 door keizer Maximiliaan II aangesteld als eerste hoofd bibliothecaris. Zijn belangrijkste taak was het inventariseren van de bibliotheek, die was uitgegroeid tot ongeveer 9.000 boeken, wat leidde tot systematische toevoegingen en de incorporatie van andere bibliotheken.

Op 26 augustus 1624 regelde Ferdinand II de levering van exemplaren aan de Keizerlijke Bibliotheek. De bibliotheek breidde zich ook uit door aankopen, met name de bibliotheek van Philipp Eduard Fugger, die de collectie aanzienlijk vergrootte, waaronder vroege periodieke drukwerken, bekend als Fugger-kranten.

In 1722 gaf Karel VI, keizer van het Heilige Roomse Rijk, toestemming voor de bouw van een permanent onderkomen voor de bibliotheek in het Hofburgpaleis, volgens plannen geïnitieerd door Leopold I. De vleugel werd begonnen door Johann Bernhard Fischer von Erlach en begon de bibliotheek te huisvesten in de 18e eeuw.

Een belangrijke aanwinst voor de bibliotheek was de uitgebreide collectie van Prins Eugene van Savoye, bestaande uit 15.000 banden, waaronder waardevolle boeken uit Frankrijk en Italië. Op dat moment bevatte de Staatszaal ongeveer 200.000 boeken.

Gottfried van Swieten, zoon van de lijfarts van Maria Theresia, breidde de collectie uit met wetenschappelijke werken en introduceerde met succes het kaartjessysteem. Deze innovatie vergemakkelijkte het continu bijhouden van de inventaris van de bibliotheek.

Tijdens het bewind van keizerin Maria Theresia vertoonde de koepel van de Prunksaal scheuren. Hofarchitect Nikolaus Pacassi versterkte de structuur met een ijzeren ring, en de vleugel werd aan beide uiteinden uitgebreid, waardoor de Prunksaal werd verbonden met de Hofburg en de Sint-Augustinuskerk, en zo Josefsplatz ontstond.

Na de ontbinding van het Heilige Roomse Rijk en de proclamatie van het Keizerrijk Oostenrijk werd de bibliotheek gereorganiseerd. Het diende als instructiebibliotheek, een bewaarplaats voor literaire rariteiten en de bibliotheek van de Hofburg, met een verzameling Duitstalige, Slavische en Hongaarstalige boeken.

Tijdens de Maartrevolutie van 1848 liep de Keizerlijke Bibliotheek groot gevaar toen de Hofburg, waar deze zich bevond, in brand vloog als gevolg van het bombardement op Wenen.

De papyruscollectie, verworven via de Weense antiquair Theodor Graf, werd een belangrijk deel van de Keizerlijke Bibliotheek.

Na de uitroeping van de Republiek Oostenrijk werd de Hofbibliotheek in 1920 omgedoopt tot de Oostenrijkse Nationale Bibliotheek.

Tijdens de Nazi-periode werden honderdduizenden geschriften in de bibliotheek ondergebracht, of de bibliotheek diende als doorvoerhaven voor in beslag genomen werken naar Duitse bibliotheken. Na de val van het Nazi-regime heeft de Österreichische Nationalbibliothek veel van deze in beslag genomen werken behouden.

In december 2003 diende de bibliotheek een rapport in bij de Commissie voor Herkomstonderzoek met daarin in beslag genomen werken die nog niet aan hun rechtmatige eigenaren waren teruggegeven, na een wet uit 1998 inzake teruggave van kunst.

In 1966 werden grote delen van de collecties verplaatst van het gebouw aan de Josefsplatz naar de vleugel Neue Burg op de Heldenplatz, waar nieuwe leeszalen werden ingericht. In 1992 breidde de bibliotheek haar leeszaalcapaciteit uit om ongeveer 4 miljoen werken te kunnen huisvesten.

Na een lange periode met een kaartcatalogus werd in 1995 een elektronisch systeem ingevoerd, dat in 1998 online ging.

De Wenen Dioscurides, een opmerkelijk item in de collectie manuscripten en zeldzame boeken, werd in 1997 ingeschreven in het Memory of the World Programme Register van UNESCO vanwege zijn wereldwijde betekenis en uitzonderlijke universele waarde.

De 17e-eeuwse Atlas Blaeu-Van der Hem, beschouwd als de mooiste en meest opmerkelijke atlas die ooit is samengesteld, werd in 2003 ingeschreven in het Memory of the World Programme Register van UNESCO.

De Papyruscollectie, de grootste ter wereld met ongeveer 180.000 objecten, werd in 2001 ingeschreven op het Memory of the World Programme Register van UNESCO.

Op 1 januari 2002 kreeg de bibliotheek de volledige wettelijke bevoegdheid om personeel te ontslaan, waardoor zij volledige controle kreeg over budget- en personeelszaken. Het wordt door de staat gefinancierd, maar haalt ook extra middelen op via sponsoring en diensten.

De Prunksaal, het centrale bouwwerk van de oude keizerlijke bibliotheek, werd in 1721 begonnen door Johann Bernhard Fischer von Erlach en na zijn dood in 1723 voltooid door zijn zoon Joseph Emanuel. Het is versierd met sculpturen van Lorenzo Mattielli en fresco's van Daniel Gran.

De collectie manuscripten en zeldzame boeken bestrijkt de periode van de 4e eeuw CE tot heden, met antieke, middeleeuwse en moderne manuscripten uit bijna elke geletterde cultuur, waaronder de 7e-eeuwse Notitia ecclesiarum urbis Romae.

De kaartenverzameling dateert uit de 16e eeuw en bestaat sinds 1905, met daarin de 'Familieboekerij van de Habsburgers'. Het Globe Museum, bestaande sinds 1956, is het enige openbare aardmuseumbewaarder ter wereld met meer dan 380 globes, waarvan vele van vóór 1850.

De papyruscollectie bevat ongeveer 180.000 objecten uit de 15e eeuw v.Chr. tot de 16e eeuw n.Chr. Het omvat papyri, kleitabletten, stenen tabletten, leder, textiel, botten en gouden, zilveren en bronzen voorwerpen met inscripties.

Sinds 1826 herbergt de muziekcollectie partituren en eerste drukken van componisten als Anton Bruckner en Richard Strauss, naast talrijke opnames en handgeschreven notities.

De collectie Incunabelen, opgericht als een onafhankelijke collectie in 1995, is een van de vijf grootste ter wereld en omvat ongeveer 8.000 incunabelen, blokdrukken uit 1501-1850 en zeldzame bibliofiele drukken, waaronder Chinese en Japanse werken.

Deze afdeling omvat een verzameling materialen over geplande talen, waaronder het Esperantomuseum.

De Ariadne-afdeling, opgericht in 1992, verzamelt, digitaliseert en promoot publicaties over vrouwen- en genderstudies om de zichtbaarheid van de bijdragen van vrouwen aan de Oostenrijkse geschiedenis en samenleving te vergroten.

De bibliotheek archiveert al sinds 2009 websites, met thematische collecties waaronder vrouwen- en genderstudies, media en politiek, evenals collecties van evenementen die belangrijke historische momenten weerspiegelen.