Klášter sv. Anežky České - Národní galerie Praha

Klasztor św. Agnieszki, klasztor klarysek i franciszkanów, został założony w 1231 roku. Agnieszka Czeska, która została również opatką, założyła klasztor przy wsparciu Papieża i swojej rodziny, łącząc Czechy ze współczesnymi ruchami duchownymi i kulturalnymi.

Pierwotna faza budowy, obejmująca kościół św. Franciszka i przestronne skrzydło wschodnie, została ukończona i konsekrowana w 1234 roku. Brat Agnieszki, król Wacław I, podarował ziemię i nadał przywileje na założenie klasztoru.

Drugi okres budowy obejmował budowę części męskiej, w tym klasztoru i kaplicy św. Barbary, która była połączona z kościołem św. Franciszka. Budynek mieszkalny zaadaptowano na kaplicę Maryi Dziewicy, a także zbudowano prywatną kaplicę i apartament Agnieszki.

Po śmierci swojego brata w 1253 roku Agneza zainicjowała trzecią fazę budowy, wznosząc mauzoleum i kaplicę Matki Boskiej, która służyła jako skarbiec cennych relikwii. Faza ta odzwierciedlała imperialne ambicje Ottokara II poprzez swoją architekturę, która zawierała najnowsze europejskie style.

Po śmierci Agaty w 1282 roku i późniejszym przeniesieniu królewskiego patronatu do klasztoru cystersów w Zbraslaviu, wspaniałe czasy Klasztoru św. Agnieszki zakończyły się wraz ze śmiercią Wacława II i Wacława III.

W XIV wieku, za panowania Karola IV, klasztor przeszedł znaczną przebudowę. Dormitorium zostało sklepione, zmodyfikowano okna i dodano nowe portale. Kaplica św. Barbary została przebudowana na większą kaplicę dla Franciszkanów.

W czasie wojen husyckich klasztor został przekształcony w zbrojownię i mennicę. Po tym okresie, pod panowaniem Habsburgów, dominikanie zajęli część żeńską, podczas gdy część męska została sprzedana.

W 1782 roku, podczas likwidacji klasztorów przez cesarza Józefa II, klasztor został sprzedany. Nowi właściciele przekształcili go w małe mieszkania dla ubogich, warsztaty i magazyny, co oznaczało znaczący spadek jego zastosowania instytucjonalnego.

Pod koniec XIX wieku pojawiło się kilka planów renowacji, a właściwe prace odnowieniowe rozpoczęto na przełomie XX wieku i kontynuowano do 1914 roku. Po II wojnie światowej przeprowadzono badania archeologiczne i historyczne.

National Gallery nabyła Klasztor św. Agnieszki w 1963 roku, co doprowadziło do ostatniej fazy renowacji. Nabycie to stanowiło znaczącą zmianę w zarządzaniu instytucjonalnym i przeznaczeniu klasztoru.

Od 1978 roku klasztor jest uznawany za narodowy zabytek dziedzictwa kulturowego. Obecnie pełni funkcję galerii, prezentującej sztukę średniowieczną Czech i Europy Środkowej.

Architektura klasztoru charakteryzuje się okazałą skalą, na którą wpłynęły królewskie środki Agnieszki Czeskiej oraz jej dogłębna znajomość życia monastycznego. Odzwierciedla połączenie elementów romańskich i gotyckich, a także burgundzkich wpływów cysterskich.

Kościół św. Franciszka został pierwotnie zbudowany z dwiema nawami i trzema przęsłami sklepiennymi, wraz z południową nawą boczną. Zaprojektowano specjalną strefę dla klarysek, aby mogły prywatnie uczestniczyć we mszy, z bezpośrednim dostępem z dormitorium.

W odróżnieniu od kościoła, budynki klasztorne wzniesiono z cegły. Obejmowały one korytarz łączący się z krużgankiem, kapitularz, refektarz, skryptorium, dormitorium oraz oryginalne kuchnie i toalety, z detalami architektonicznymi odzwierciedlającymi ich funkcje.

Plebania Kościoła św. Franciszka, połączona z męską częścią klasztoru, prezentowała różne znaki kamieniarskie wskazujące na nowe techniki kamieniarskie stosowane podczas jego budowy. Obejmowała przęsła sklepienne, okrągłe podpory z kapitelami i duże okna.

Wielopoziomowy budynek, połączony z plebanią, został przebudowany na kaplicę Matki Bożej. Nad nią zbudowano prywatną kaplicę i sypialnię św. Agnieszki, z wewnętrznymi schodami zapewniającymi dostęp i połączenie z zewnętrznym klasztorem.

Klasztor Klarysek, zbudowany podczas drugiej fazy budowy, miał mieć osiem przęseł sklepionych w każdym skrzydle, ale ostatecznie zbudowano po sześć w każdym.

Kuchnia, zaprojektowana z kwadratowym rzutem, sklepieniem i żebrami łączącymi się z kominem, została zbudowana w latach 50. XIV wieku.

Kościół św. Salwatora, o wysokiej jakości architektonicznej, pełnił funkcję mauzoleum dynastii Przemyślidów. Jego nawa i pięciokątne zakończenie zostały zaprojektowane przez nieznanego francuskiego mistrza, a kapitele przedstawiają czeskich władców i ich żony, w tym Agnieszkę.

Poświęcenie kościoła Chrystusowi Zbawicielowi oraz symboliczne elementy architektoniczne, takie jak portrety władców i określone proporcje geometryczne, stanowiły wysiłek dynastii Przemyślidów mający na celu wzmocnienie władzy ich rodu i nawiązanie do renesansu karolińskiego.

Muzeum poświęcone sztuce 'Sztuka Średniowieczna w Czechach i Europie Środkowej 1200–1550' mieści się na pierwszym piętrze klasztoru i jest częścią Narodowej Galerii w Pradze.