Zamek Królewski w Warszawie: Zabytkowa Rezydencja Królewska

Historia zamku sięga XIV wieku, kiedy to zbudowano pierwszą Wieżę Zamkową. Kompleks był początkowo używany jako rezydencja książąt mazowieckich.

Na początku XVII wieku zamek został wyznaczony do zastąpienia Zamku Królewskiego na Wawelu w Krakowie jako siedziby króla, sejmu i Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Średniowieczna budowla gotycka została przebudowana w stylu włoskiego manieryzmu przez architektów Matteo Castelliego i Giovanniego Battistę Trevano. Najdalej na wschód wysunięte skrzydło barokowe zaprojektował Gaetano Chiaveri, a ukończono je w 1747 roku.

Za panowania księcia Konrada wzniesiono drewniano-ziemny gród zwany 'Small Manor'. Następny książę, Kazimierz I, postanowił zbudować Wielką Wieżę, prawdopodobnie jedną z pierwszych ceglanych budowli w Warszawie.

Curia Maior (Wielki Dwór) wzniesiono w latach 1407-1410 za panowania księcia Janusza I Starszego. Jego fasada, stojąca w 1944 roku, została odbudowana po zburzeniu przez Niemców.

Kiedy w 1526 roku Księstwo Mazowieckie zostało włączone do Królestwa Polskiego, budowla stała się jedną z rezydencji królewskich.

Od 1548 roku królowa Bona Sforza mieszkała w zamku ze swoimi córkami, które później zostały królowymi Węgier, Szwecji i Polski.

W latach 1556–1557 oraz w 1564 roku król Zygmunt II August zwołał królewskie sejmy w Warszawie, które obradowały na zamku.

Po zawarciu Unii lubelskiej (1569) Zamek Królewski w Warszawie regularnie stawał się miejscem obrad sejmu państwa dwu narodów.

Curia Maior została zaadaptowana na miejsce spotkań Parlamentu, z osobnymi pomieszczeniami dla Izby Poselskiej i Senatu. Była to jedna z pierwszych europejskich prób stworzenia budynku przeznaczonego wyłącznie do użytku parlamentarnego.

Obok Curia Maior wzniesiono nowy budynek w stylu renesansowym, znany jako 'Dom Królewski', aby pomieścić Króla podczas posiedzeń parlamentu.

Zamek został rozbudowany w latach 1598-1619 z inicjatywy Zygmunta III Wazy, który przeniósł rezydencję królewską z Krakowa do Warszawy. Kierownictwo nad przebudową objął Giovanni Trevano.

W latach 1601-1603 Giacomo Rodondo ukończył nowe skrzydło północne. Później, po 1614 roku, Matteo Castelli kierował budową skrzydła zachodniego, w którym mieściły się kancelarie i biuro marszałka.

W 1619 roku ukończono Nową Wieżę Królewską, zwaną także Wieżą Zygmunta. Miała 60 metrów wysokości i znajdowała się pośrodku nowo zbudowanego zamku zachodniego.

29 października 1611 roku w sali senatorskiej car Rosji Wasyl IV, pojmany przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego, złożył hołd królowi polskiemu Zygmuntowi III Wazie.

Zygmunt III Waza i jego następcy zgromadzili wiele bogatych dzieł sztuki, w tym obrazy Tycjana, Veronesego, Rembrandta oraz rzeźby Giambologny.

W 1628 roku pierwsza polska opera, „Galatea”, została wystawiona na Zamku. Wielka sala operowa została później zburzona przez Szwedów i Niemców.

Po Potopie (1655-1657) i późniejszym zniszczeniu przez wojska szwedzkie i rosyjskie, odbudowa zamku rozpoczęła się w 1657 roku pod kierownictwem Izydora Affaita.

Sala Operowa Władysława IV została całkowicie zrujnowana, ale została odbudowana w latach 60. XVII wieku przez króla Jana II Kazimierza.

Z powodu braku funduszy król Michał Korybut Wiśniowiecki ograniczył odbudowę do zniszczonych budynków po odbudowie w 1657 roku, co skłoniło go do przeprowadzki na Zamek Ujazdowski.

August II zlecił projekt przebudowy rezydencji w 1698 roku, realizowany przez Johanna Friedricha Karchera. Pomimo wojennych konfiskat i zniszczeń, odbudowa według planów Karchera nastąpiła w latach 1713-1715.

Sala Parlamentu została całkowicie przebudowana w latach 1713–1717, służąc saksońskim władcom jako sala koronacyjna.

Między 1722 a 1723 rokiem, pod kierownictwem architekta Joachima Daniela von Jaucha, zbudowano nową Izbę Senatu, przenosząc wyposażenie ze starej lokalizacji.

Nowe plany Gaetano Chiaveriego z 1734 roku, opracowane w 1737 roku, doprowadziły do rekonstrukcji fasady od strony Wisły w stylu rokoko w latach 1740-1752.

Jan Jerzy Plersch, rzeźbiarz, pracował przy zamku w latach 40. i 50. XVIII wieku, tworząc królewskie dekoracyjne ramy, sztukaterie i posągi na potrzeby elewacji saskiej.

Zamek przeżywał swój najwspanialszy okres za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764–1795), który gromadził dzieła sztuki i ściągał czołowych architektów oraz malarzy.

Między 1766 a 1785 południowe skrzydło zostało przebudowane według planów Jakuba Fontany, z nową elewacją z trzema ryzalitami.

W latach 1774-1777 urządzono prywatne apartamenty monarchy, w tym Salę Widokową, kaplicę, Komnatę Audiencyjną i Komnatę Sypialną.

W latach 1779-1786 ukończono Apartamenty Senackie, obejmujące Salę Balową, Salę Rycerską, Salę Tronową, Salę Marmurową i Salę Konferencyjną.

W zamku mieściły się bogate kolekcje królewskie, w tym 3200 obrazów, rzeźb, grafik, medali, monet oraz biblioteka, dla której w latach 1780–1784 wzniesiono osobny budynek.

Zamek był ośrodkiem idei polskiego Oświecenia, goszcząc uczonych na "obiadach czwartkowych" i będąc miejscem narodzin takich idei jak Komisja Edukacji Narodowej i teatru narodowego.

W Sali Senackiej 3 maja 1791 roku Wielki Sejm (Sejm Czteroletni) uchwalił słynną Konstytucję 3 Maja – pierwszą w Europie nowoczesną, skodyfikowaną konstytucję narodową.

Pomiędzy grudniem 1806 a styczniem 1807 Napoleon Bonaparte przebywał w zamku i postanowił utworzyć Księstwo Warszawskie, którym z zamku miał rządzić Fryderyk August I.

Podczas Powstania Listopadowego, 25 stycznia 1831 roku, Sejm obradujący na zamku, zdetronizował cara Mikołaja I jako króla Polski.

Po Powstaniu Styczniowym Ludwik Corio przeprojektował elewacje i fasady zachodnią, południową i wschodnią w stylu neoklasycystycznym, chociaż elewacja saska pozostała niezmieniona.

Prace konserwacyjne przeprowadzono w latach 1862–1863 pod kierownictwem Jerzego Orłowicza i innych. Dalsze prace remontowe, kosztujące 28 000 rubli, wykonano w 1902 roku.

Podczas I wojny światowej zamek służył jako rezydencja niemieckiego gubernatora wojskowego.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku, zamek stał się rezydencją prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Zamek został odrestaurowany pod kierunkiem Kazimierza Skórewicza (1920–1928) i Adolfa Szyszko-Bohusza (do 1939 r.).

Na mocy traktatu pokojowego z Rosją Radziecką w Rydze (1920) dzieła sztuki i wyposażenie wywiezione do Rosji wróciły do Polski, co umożliwiło rewaloryzację historycznych wnętrz.

17 września 1939 zamek został ostrzelany przez niemiecką artylerię, niszcząc dach i wieżyczki. Zapadł się sufit Sali Balowej, niszcząc fresk.

Po niemieckiej okupacji Warszawy cenne przedmioty, w tym instalacje centralnego ogrzewania, zostały zdemontowane i wywiezione do Niemiec. Wiele z nich zostało skonfiskowanych przez nazistowskich dygnitarzy.

W 1944 roku, po Powstaniu Warszawskim, Niemcy wysadzili zrujnowane mury zamku, równając budynek z ziemią w ramach Planu Pabsta.

Zaraz po zakończeniu wojny w 1945 roku rozpoczęto prace nad ratowaniem ocalałych fragmentów murów, fundamentów i piwnic zamku przed dalszym zniszczeniem.

W 1949 roku Sejm uchwalił ustawę o odbudowie zamku jako pomnika historii i kultury polskiej.

Decyzję o rozpoczęciu odbudowy podjęto ostatecznie 20 stycznia 1971 r., a powołano Komitet Obywatelski mający na celu sfinansowanie prac ze środków pochodzących z dobrowolnych datków.

Rekonstrukcja została przeprowadzona w latach 1971–1984, podczas której odzyskała pierwotny XVII-wieczny wygląd.

W 1965 roku ocalałe fragmenty murów, piwnice, przylegający Pałac Pod Miedzianym Dachem oraz Arkady Kubickiego zostały zarejestrowane jako zabytki.

W 1980 roku Zamek Królewski i otaczające go Stare Miasto stały się Miejscem Światowego Dziedzictwa UNESCO.

W 1994 roku hrabina Karolina Lanckorońska podarowała Zamkowi Królewskiemu 37 grafik, w tym dwa obrazy Rembrandta: „Ojciec żydowskiej oblubienicy” i „Dziewczyna w ramie obrazu”.

W grudniu 2018 roku zamek pozyskał skrzypce wykonane przez Antonio Stradivariego w 1685 roku, oficjalnie nazwane 'Polonia' dla upamiętnienia stulecia niepodległości Polski.

W grudniu 2018 roku obraz Marcello Bacciarellego pt. „Portret Jerzego Mniszcha z córką Elżbietą i Kiopekiem” (1795), uznany za zaginiony, powrócił do zbiorów zamku.

Pałac Pod Złotym Dachem został pierwotnie zbudowany jako dom patrycjuszowski przez Wawrzyńca Reffusa w latach 1651–1656.

Po zniszczeniu w 1657 r. Pałac pod Miedzianym Dachem został całkowicie przebudowany w latach 1698–1701 dla Jerzego Dominika Lubomirskiego, który rozbudował go o skrzydło południowe.

W 1720 roku Pałac Miedzianego Dachu został przebudowany o dobudowanie drugiego skrzydła północnego, a jego wnętrze ozdobiono malowidłami w stylu rokoko.

Po 1777 roku pałac przeszedł w ręce króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, który zatrudnił architekta Domenico Merliniego do przeprojektowania wnętrz i połączenia go ze skrzydłem bibliotecznym Zamku Królewskiego.

Pałac Miedziany spłonął w 1944 roku i został odbudowany w latach 1948-1949 na podstawie obrazów Bernarda Bellotta.

24 maja 1829 roku Mikołaj I Romanow został koronowany na króla Polski w Sali Senatorskiej Zamku Królewskiego.

5 listopada 1916 roku w Sali Wielkiej Zamku Królewskiego ogłoszono Ustawę z dnia 5 listopada.

23 kwietnia 1935 roku w 'Sali Rycerskiej' Zamku Królewskiego podpisano Konstytucję Kwietniową.

Insygnia władzy prezydenckiej, w tym pieczęć Prezydenta i dokumenty państwowe przekazane przez Ryszarda Kaczorowskiego Lechowi Wałęsie, przechowywane są na Zamku.

Zamek Królewski w Warszawie jest oficjalnym członkiem Stowarzyszenia Rezydencji Królewskich Europy.

W 2014 roku Narodowy Bank Polski wyemitował monetę o nominale 5 złotych przedstawiającą Zamek Królewski w Warszawie w ramach serii „Odkryj Polskę”.