ARCAM’s Veldhospitaal: Een verkenning van klimaatbestendigheid en stedelijk ontwerp in Amsterdam
Hoe ontwerpen we een stad wanneer de toekomst steeds onzekerder wordt? Het Amsterdam Centrum voor Architectuur (ARCAM) onderzocht deze urgente vraag onlangs via "Veldhospitaal", een meeslepende, participatieve theaterervaring ontwikkeld door theatercollectief Gouden Haas. Dit project, in opdracht gemaakt als onderdeel van ARCAM’s jaarthema Een Optimistisch Rampenplan, bracht buurtbewoners, ontwerpers en onderzoekers samen om de realiteit van de milieucrisis en stedelijke kwetsbaarheid onder ogen te zien.
In plaats van statische tentoonstellingen transformeerde het programma lokale ruimtes—zoals kerken, leegstaande kantoren en gymzalen—tot actieve noodopvanglocaties. Bezoekers en deelnemers werden uitgedaagd om na te denken over directe overleving, buurtsteun en de systemische uitdagingen waar de gebouwde omgeving van Amsterdam voor staat.
Klimaatbestendigheid verkennen in de Amsterdamse wijken
De kern van het Veldhospitaal-project ligt in de simulatie van een gelokaliseerde crisis. Binnen de tijdelijke opvangplekken werden deelnemers gevraagd zich voor te stellen dat ze 72 uur lang met elkaar geïsoleerd waren. Deze setting diende als springplank voor diepgaandere discussies over mondiale vraagstukken zoals klimaatangst, uitputting van grondstoffen en het verlies van biodiversiteit.
Via gestructureerde activiteiten bogen deelnemers zich over complexe ecologische vraagstukken. Een dilemma-spel zette bezoekers bijvoorbeeld aan om de voor- en nadelen van moderne ecologische transities af te wegen, zoals de ecologische keerzijde van lithiumwinning voor groene energie.
De ervaring sloot af met praktische workshops die bedoeld zijn om persoonlijk en collectief handelingsperspectief te vergroten. In samenwerking met transitie-onderzoeksinstituut Drift organiseerde het project interactieve rollenspellen om mensen te helpen hun rol in maatschappelijke transities te identificeren—of dat nu als vernieuwer, organisator of stabilisator is. Gesprekken met klimaatpsychologen boden bovendien ruimte om klimaatverdriet te verwerken, waardoor gevoelens van machteloosheid werden omgezet in constructieve acties voor de gemeenschap.
Hoe de Architects in Residence van Amsterdam reageren op de crisis
Als onderdeel van het initiatief deelden ARCAM's Architects in Residence hun ontwerpend onderzoek gericht op specifieke gebieden in Amsterdam. Deze lokale projecten benadrukken hoe verschillende wijken met uiteenlopende ecologische en sociale uitdagingen kampen:
Vochtproblematiek in Amsterdam-Noord
In Amsterdam-Noord kaartten ontwerpers van BRIGHT en Verdedig Noord het hardnekkige probleem van schimmelvorming in woningen aan. Omdat veel van deze huizen op veengrond zijn gebouwd, volstaan conventionele tijdelijke reparaties vaak niet. Het onderzoek stelt dat lokale overheden deze ecologische realiteit moeten erkennen en prioriteit moeten geven aan de bouw van nieuwe, betaalbare vervangende woningen elders in het stadsdeel, terwijl ontwerpers bewoners ondersteunen bij het emotionele proces van verhuizing.
Industriële marges in Haven-Stad
In het snel ontwikkelende Haven-Stad onderzochten stedenbouwkundigen van MUST de ethische spanningen van het ontwerpen van nieuwe woonruimtes nabij industriegebieden. Om de complexiteit van planning in zwaar vervuilde omgevingen weer te geven, bouwden zij samen met deelnemers een tijdelijk monument van lokaal afval. Deze collaboratieve installatie leidde tot discussies over hoe ontwerpers transparant kunnen blijven over milieurisico's en tegelijkertijd kunnen bijdragen aan woningbouwontwikkelingen.
Lokale netwerken in Amsterdam Nieuw-West
Ontwerpers Ruba Ammiwala en Jeffrey Bolhuis richtten zich op paraatheid bij noodsituaties in Amsterdam Nieuw-West. Omdat individuele noodpakketten slechts een korte-termijnoplossing zijn, stelden zij voor om in te zetten op collectieve veerkracht. Zij ontwikkelen momenteel een universeel systeem van buurtcoderingen om bewoners te helpen bij een crisis snel cruciale gedeelde middelen te vinden, zoals schoon drinkwater, voedsel, stroom en informatie.
Groepsboekingen en programma-informatie
Hoewel de publieke voorstellingen inmiddels zijn afgerond, kunnen organisaties en groepen nog steeds met deze concepten aan de slag. Aangepaste versies van de Veldhospitaal-ervaring zijn beschikbaar voor besloten groepen tot 50 personen. Voor meer informatie over het organiseren van een sessie op maat kunt u contact opnemen met Marieke Nooren via [email protected] of download de projectbrochure die door Gouden Haas is opgesteld voor de organisatorische vereisten.
Om meer te ontdekken over hoe lokale ontwerpinitiatieven de toekomst van de stad vormgeven, kun je andere culturele bezienswaardigheden en musea in Amsterdam verkennen of onze tentoonstellingsagenda bekijken op Musemap (musemap.art).
