Stedelijk Museum Amsterdam: Moderne & Hedendaagse Kunst

De Vereeniging tot het Vormen van een Verzameling van Hedendaagsche Kunst (VVHK) werd opgericht in 1874. Dit genootschap werd opgericht om de collectie kunst en antiek te huisvesten die door Sophia Adriana de Bruyn aan de stad werd geschonken, en legde zo de basis voor het museum.

Sophia Adriana de Bruyn was instrumentaal in het ontstaan van het museum, financierde een aanzienlijk deel van de bouwkosten en schonk haar collectie kunst en antiek in 1874 aan de stad Amsterdam.

Het oorspronkelijke Nederlandse Neo-Renaissancistische gebouw van het Stedelijk Museum, ontworpen door architect Adriaan Willem Weissman, werd gebouwd tussen 1891 en 1895 aan de Paulus Potterstraat, op korte afstand van het Rijksmuseum.

Het Stedelijk Museum Amsterdam werd officieel geopend voor het publiek op 14 september 1895, als een initiatief van lokale autoriteiten en particulieren. De oorspronkelijke collectie omvatte militaria, Aziatische kunst en artefacten uit andere musea.

Cornelis Baard, oorspronkelijk aangesteld als conservator in 1905, werd in 1920 benoemd tot museumdirecteur. Tijdens zijn ambtstermijn als conservator begon de lokale overheid met het opbouwen van een eigen collectie moderne kunst.

Het museum startte in 1930 een actief programma voor de aanschaf van kunst, wat een aanzienlijke uitbreiding van zijn collectieopbouw betekende, inclusief moderne kunst.

In 1932 werd een speciaal aankoopcomité opgericht met twee leden van de VVHK en twee van de lokale overheid, dat toezicht hield op alle kunstacquisities voor het museum.

Het Stedelijk verwierf in 1933 de boekencollectie van M.B.B. Nijkerk, waardoor de focus van het museum later werd verbreed naar boekontwerp en typografie.

Het Museum van Toegepaste Kunst werd op 15 december 1934 geopend op de begane grond van de westvleugel. De collectie omvatte meubels, glas, aardewerk, grafisch ontwerp en textiel, met de nadruk op Nederlands werk.

David Röell, die eerder secretaris was van de VVHK en bij het Rijksmuseum werkte, werd in 1936 directeur van het museum.

In januari 1938 benoemde David Röell Willem Sandberg tot nieuwe conservator. Sandberg werd later directeur van het museum in 1945 en voerde aanzienlijke veranderingen door.

In 1938 liet directeur Röell de polychrome trap witkalken en het gele glas van de daklichten vervangen. Curator Sandberg bekleedde de binnenmuren met wit jute, waarmee hij een vroege voorloper creëerde van 'white cube'-galerieruimtes.

Willem Sandberg, voorheen conservator, nam in 1945 de directie van het Stedelijk Museum over. Zijn directeurschap markeerde een radicale uitbreiding van het verzamelbeleid en de programma's van het museum.

Onder leiding van Willem Sandberg werd in 1945 formeel een afdeling toegepaste kunst ingesteld, wat een verbreding van de collectie en tentoonstellingen van het museum weerspiegelde.

Begin 1950 begon het Stedelijk Museum met het presenteren van moderne muziek, waarmee het culturele aanbod werd uitgebreid buiten alleen beeldende kunst.

In 1952 werd het Stedelijk Museum de thuisbasis van het nieuw opgerichte Nederlands Filmmuseum en begon het regelmatig films te vertonen, waarmee het zijn rol in het culturele landschap uitbreidde.

In 1954 werd een bijgebouw, bekend als de Sandbergvleugel, gebouwd om specifiek experimentele kunst te huisvesten en te tonen, wat het progressieve verzamelbeleid van het museum weerspiegelt.

In 1954 werd een afdeling voor prenten en tekeningen officieel ingesteld, wat de collectie en het tentoonstellingsbereik van het museum verder uitbreidde.

In 1956 initieerde Willem Sandberg de fotografieaankoop voor het museum, waarmee het Stedelijk het eerste West-Europese museum voor moderne kunst werd dat actief fotografie verzamelde.

In 1956 kreeg het museum er diverse nieuwe faciliteiten bij, waaronder een studiezaal, een prentenkabinet, een museumrestaurant en -tuin, en een nieuw auditorium voor filmvertoningen en muzikale optredens.

In 1958 verwierf Willem Sandberg een aanzienlijke groep werken van de Russische kunstenaar Kazimir Malevich, waarmee het Stedelijk Museum de grootste collectie Malevich-werken buiten Rusland kreeg.

In 1962 droeg de Vereeniging tot het Vormen van een Verzameling van Hedendaagsche Kunst (VVHK) het grootste deel van haar collectie over aan het Stedelijk, waaronder werken van vooraanstaande kunstenaars als Cézanne en Van Gogh.

Edy de Wilde nam het directeurschap over van 1963 tot 1985. Onder zijn leiding begon het Stedelijk met het opbouwen van de eerste collectie Amerikaanse hedendaagse kunst.

In 1963 begonnen Wim Crouwel en zijn ontwerpbureau Total Design te werken voor het Stedelijk Museum, waarbij ze een consistente grid-gebaseerde visuele identiteit vestigden voor catalogi, uitnodigingen en posters met gebruik van het lettertype Univers.

In 1971 werd een afdeling communicatie opgericht bij het Stedelijk, ingegeven door interne debatten over de sociale en educatieve functies van het museum en de publieke betrokkenheid.

Het museum verwierf begin jaren zeventig zijn eerste videokunstwerken van Europese kunstenaars, waaronder Jan Dibbets en Gilbert & George, wat een uitbreiding markeerde naar nieuwe mediakunstvormen.

Halverwege de jaren zeventig, na de sluiting van de laatste historische interieurs, transformeerde het Stedelijk Museum tot een museum dat uitsluitend gewijd is aan moderne kunst.

Op 21 maart 1986 vandaliseerde Gerard Jan van Bladeren Barnett Newman's schilderij 'Who's Afraid of Red, Yellow and Blue III' (1967) met een stanleymes tijdens een psychotische episode.

Op 20 mei 1988 werden drie belangrijke schilderijen – Van Goghs 'Vaas met anjers', Jongkinds 'Straat in Nevers' en Cézannes 'Stilleven met flessen en appels' – gestolen. Alle drie werden op 31 mei 1988 onbeschadigd teruggevonden.

In de vroege jaren negentig werd een wedstrijd gehouden om het museum te renoveren vanwege een gebrek aan moderne faciliteiten. Robert Venturi won de opdracht, hoewel hij in 1996 werd vervangen.

In 1993 veroorzaakte een lekkage in het dak van het museum schade aan verschillende grote schilderijen, waaronder werken van Ellsworth Kelly en Julian Schnabel, wat de dringende noodzaak van renovaties aan de faciliteit onderstreepte.

De Portugese architect Álvaro Siza Vieira verving Robert Venturi in 1996 om het renovatieproject van het museum te leiden, hoewel goedkeuring voor zijn ontwerp zes jaar duurde en aanzienlijke aanpassingen met zich meebracht.

Op 21 november 1997 viel Gerard Jan van Bladeren, dezelfde vandalist, het schilderij 'Cathedra' (1951) van Barnett Newman aan, wat leidde tot zijn permanente verbod van het museum.

In 2001 werd de collectie Oekraïense/Russische/Sovjetkunst van het museum uitgebreid met tekeningen van Kazimir Malevich en andere Russische avant-gardekunstenaars uit het Khardzhiev-Chaga Cultural Centre.

Eind 2003 werd het oorspronkelijke gebouw van Adriaan Willem Weissman gesloten op aandringen van de brandweer, wat het begin markeerde van een grootschalige renovatie.

Tijdens de grote renovatie van het hoofdgebouw verhuisde het Stedelijk Museum tijdelijk naar het oude Post CS Gebouw, waar het vier en een half jaar opereerde van 2004 tot 2008.

In 2006 haalde de gemeenteraad het Stedelijk Museum uit de directe controle, waardoor het werd omgevormd tot een onafhankelijke stichting die het gebouw huurt en de gemeentelijke collectie beheert.

Als onderdeel van het grote bouw- en renovatieproject werd de Sandbergvleugel, oorspronkelijk gebouwd in 1954 voor experimentele kunst, in 2006 gesloopt om plaats te maken voor nieuwe toevoegingen.

De bouw van de grote nieuwe uitbreiding, ontworpen door Benthem Crouwel Architects, begon in 2007 en zou uiteindelijk, vanwege de kenmerkende vorm, in de volksmond bekend worden als 'Het Badkuip'.

In november 2009 begon het museum met een omvangrijk project om zijn historische archief te digitaliseren, dat ongeveer 1,5 miljoen documenten bevat uit de periode 1895-1980.

Van augustus 2010 tot januari 2011 opende het Stedelijk Museum zijn deuren met 'The Temporary Stedelijk', een uniek programma in het gerestaureerde, doch onvoltooide historische gebouw tijdens de verbouwing.

In mei 2011, tijdens een viering van een overwinning van AFC Ajax op het Museumplein, beschadigden supporters het dak en de glazen panelen van de Benthem Crouwel Vleugel, met een geschatte schade van € 400.000.

Aannemer VolkerWessels voltooide in februari 2012 de bouw van de nieuwe Benthem Crouwel Vleugel, waardoor het essentiële klimaatbeheersingssysteem kon worden geïnstalleerd vóór de grote heropening.

Armand Mevis en Linda van Deursen ontwierpen het nieuwe logo en de visuele identiteit van het museum, die werden onthuld op 23 september 2012, gelijktijdig met de volledige heropening van het museum. Het nieuwe logo bevat een grote schreefloze 'S'.

Na acht jaar van uitgebreide renovatie en uitbreiding, heropende het Stedelijk Museum op 23 september 2012 volledig voor het grote publiek, met de openingsgroepshow 'Beyond Imagination'.

In 2018 werd een monumentale muurschildering van Keith Haring uit 1986 onthuld op het opslagterrein van het Stedelijk Museum, nadat deze jarenlang verborgen was geweest achter aluminium platen. Deze muurschildering van 12 meter is zijn grootste publieke werk.