Stedelijk Museum Amsterdam presenteert vernieuwde collectie 'Vroeger Nu', kunst vóór 1950 verkend
Het Stedelijk Museum Amsterdam heeft recent de collectiepresentatie Vroeger Nu bijgewerkt, een diepe duik in beeldende kunst en vormgeving gecreëerd vóór 1950. Oorspronkelijk gelanceerd in 2022, belicht deze vernieuwde tentoonstelling de complexe verbanden tussen artistieke expressie en belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen. Bezoekers kunnen ontdekken hoe historische thema's uit deze cruciale periode resoneren met hedendaagse vraagstukken, en zo nieuwe perspectieven op het verleden bieden.
Maatschappelijke verschuivingen verkend door kunst en vormgeving
De vernieuwde presentatie Vroeger Nu in het Stedelijk Museum bevat meer dan driehonderd werken, waarin beroemde stukken worden samengevoegd met minder bekende ontdekkingen om meerdere verhalen in de kunstgeschiedenis te onthullen. Het toont belangrijke artistieke stromingen, waaronder de Amsterdamse School, Functionalisme, De Stijl, Bauhaus, CoBrA, en de avant-gardewerken van kunstenaars als Kazimir Malevich en Olga Rozanova.
Deze uitgebreide collectie is geplaatst tegen de achtergrond van een tijdperk gekenmerkt door ingrijpende veranderingen, van het midden van de 19e eeuw tot de eerste helft van de 20e eeuw. Deze periode kende snelle industriële groei, technologische doorbraken zoals de gloeilamp en de telefoon, en de uitbreiding van massaproductie en transport. Sociaal was het een tijd van intens activisme, met vrouwen die opkwamen voor gelijke rechten, arbeiders die eerlijke lonen eisten, en groeiend verzet tegen koloniale uitbuiting. De twee Wereldoorlogen (1914-1918 en 1939-1945) lieten ook een onuitwisbare indruk achter, en de tentoonstelling demonstreert hoe kunstenaars en ontwerpers reageerden op deze monumentale gebeurtenissen of zelfs probeerden deze te beïnvloeden.
Diverse stemmen en perspectieven uitgelicht
Een belangrijk aspect van Vroeger Nu is de speciale aandacht voor de bijdragen van vrouwen, niet alleen als kunstenaars, maar ook als verzamelaars, curatoren en critici. Zo werd de basis voor het Stedelijk Museum zelf gelegd door de nalatenschap van Sophia Adriana Lopez Suasso-de Bruijn. De tentoonstelling toont prominent werken van vrouwelijke makers uit de Interbellumperiode, waaronder Charley Toorop, Else Berg, Nola Hatterman, Anneke van der Feer, Marlow Moss, Sonia Delaunay en Jacoba van Heemskerck. Ook worden baanbrekende vrouwelijke ontwerpers van de Amsterdamse School en het internationale functionalisme belicht, zoals Margaret Kropholler en Charlotte Perriand.
De presentatie verkent ook hoe kunstenaars en ontwerpers zich bezighielden met sociale rechtvaardigheidsbewegingen. Vanaf het einde van de 19e eeuw sloten veel kunstenaars zich aan bij arbeiders om te protesteren tegen slechte omstandigheden en te pleiten voor betere behandeling. Gedreven door sociale idealen, geloofden ze dat kunst universele belangen moest aanspreken, verder dan een bevoorrechte groep. Voorbeelden zijn Else Bergs portrettering van een jongen uit een mijngebied en grafisch ontwerpers als Fré Cohen en Nico Schrier, die hun talenten inzetten voor socialistische doelen. Julio González' beeldhouwwerk van een moeder en kind, gecreëerd tijdens de Spaanse Burgeroorlog, werd een krachtig symbool van de socialistische arbeidersstrijd.
Verder duikt Vroeger Nu in de evoluerende genderrollen. Voordat hedendaagse termen als queer of non-binair gangbaar werden, werden traditionele onderscheidingen tussen mannelijke en vrouwelijke rollen al bevraagd. Na de Eerste Wereldoorlog omarmden vrouwen comfortabelere, vaak androgyne silhouetten en vestigden ze hun plaats in de samenleving, waarbij ze stemrecht en toegang tot onderwijs verkregen. Sommige kunstenaars, zoals Sophia Elisabeth Warburg, gebruikten mannelijke pseudoniemen (Nicolaas Warb) om de door mannen gedomineerde kunstwereld te navigeren, terwijl Marjorie Jewel Moss koos voor het genderneutrale "Marlow Moss" en een androgyne stijl aannam. Kunstenaar Ferdinand Erfmann, een crossdresser, daagde genderconventies uit, zowel in zijn leven als in zijn kunst.
De invloed van de natuur en veranderende wereldbeelden
Rond 1900 werd de natuur een diepgaande inspiratiebron voor kunstenaars. Dit werd deels gevoed door een romantische verbinding met de natuurlijke wereld en deels door wetenschappelijke vooruitgang zoals de microscoop, die nieuwe manieren van kijken bood. Zorgen over industrialisatie die de mensheid van de natuur zou verwijderen, stimuleerden ook een hernieuwde waardering voor vakmanschap en "ongerepte" elementen. Kunstenaars begonnen natuurlijke vormen te styleren in hun werk, waarbij sommigen, zoals Theo Colenbrander, de natuur reduceerden tot bijna abstracte vormen.
Wetenschappelijke ontdekkingen, waaronder radioactiviteit en elektromagnetisme, vormden ook de perceptie van de natuur om. Deze inzichten versmolten met religieuze overtuigingen tot theosofie, een filosofische beweging die kunstenaars als Jacoba van Heemskerck, Charley Toorop en Heinrich Campendonk inspireerde om een verborgen fundamentele wijsheid te onderzoeken die geacht werd te bestaan in wereldreligies.
Om meer te weten te komen over het huidige aanbod van het Stedelijk Museum en uw bezoek te plannen, kunt u andere musea in Amsterdam verkennen of bekijken wat er te doen is in de hele stad. Voor meer culturele ontdekkingen kunt u de culturele kaart van Amsterdam bekijken met Musemap (musemap.art).
