Stedelijk Museum Amsterdam kondigt grote Karel Martens-retrospectieve aan: 'Unbound'
Het Stedelijk Museum Amsterdam presenteert "Karel Martens - Unbound", de eerste grote retrospectieve gewijd aan Karel Martens (geboren in 1939), een van de meest invloedrijke en nog steeds actieve grafisch ontwerpers van Nederland. Van 11 juli tot 26 oktober 2025 biedt de tentoonstelling een diepgaande kijk op Martens' inventieve, speelse en experimentele benadering van grafisch ontwerp.
Een pionier van het Nederlandse grafisch ontwerp ontdekken
Karel Martens wordt geroemd om zijn unieke methodologie, waarbij toeval en "fouten" worden gezien als kansen voor nieuwe ontdekkingen. Zijn werk heeft het veld van grafisch en boekontwerp, evenals typografie, aanzienlijk gevormd en hem gevestigd als een baanbrekende figuur. Naast Wim Crouwel en Jan van Toorn wordt Martens erkend als een van de "Grote Drie" die het Nederlandse grafisch ontwerp vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw revolutioneerden, voortbouwend op de modernistisch tradities van figuren als Piet Zwart en Willem Sandberg.
Rein Wolfs, directeur van het Stedelijk Museum Amsterdam, benadrukte Martens' impact en stelde dat de titel van de tentoonstelling "Unbound" zijn vrije en grenzeloze werkwijze weerspiegelt, verwijzend naar zowel het ongebonden boek als Martens' rol als een van de eerste werkelijk onafhankelijke grafisch ontwerpers.
Wat u kunt verwachten van de 'Unbound' tentoonstelling
Bezoekers van "Karel Martens - Unbound" kunnen een uitgebreide reis maken langs meer dan 300 werken uit Martens' uitgebreide carrière. De tentoonstelling toont een breed scala aan zijn creaties, waaronder zijn architecturale belettering voor bouwwerken zoals het Nederlands Danstheater, elk nummer van het architectuurtijdschrift OASE (dat hij met studenten en later zijn dochter Aagje Martens ontwierp), boeken, typografie, postzegels, telefoonkaarten en behangontwerpen.
Een opvallend hoogtepunt is een replica van een van zijn levendige strandhuisjes uit het project "Couleurs sur la plage" in Le Havre (2017). Deze installatie maakt gebruik van een kleursysteem dat Martens ontwikkelde op basis van algoritmen die zijn afgeleid van het oprichtingsdecreet van Le Havre. De tentoonstelling toont ook de Icon Viewer, een door Martens gecreëerd hulpmiddel om live beelden om te zetten in zijn kenmerkende iconenpixels, en zijn wegdekontwerp uit 2024 voor Amsterdam, dat bedoeld is om de snelheidslimiet van 30 km per uur visueel en tastbaar duidelijk te maken.
De tentoonstellingsruimte is ontworpen om Martens' eigen atelier op te roepen, met een verzameling objecten en foto's die zijn inspiratiebronnen onthullen. Display-eenheden presenteren zijn vele ontwerpen, en voor het eerst kunnen bezoekers talloze schetsen uit zijn archief verkennen, wat een zeldzaam inzicht biedt in zijn onderzoek en ontwerpproces. Een speciale leestafel biedt de mogelijkheid om zijn ontwerpen van dichtbij te bekijken, terwijl een filmzaal de kans biedt om de ontwerper aan het werk te zien en te horen van degenen die hij heeft geïnspireerd.
Een erfenis van experiment en inspiratie
Martens' creatieve filosofie is gericht op denken, kijken en constant experimenteren. Hij staat bekend om zijn spel met kleursystemen, getallen en woordconstructies, waarbij hij vaak felle kleuren combineert en zowel digitale als analoge technieken gebruikt. Zijn "vrije" experimentele werk vormde vaak de basis voor projecten met opdrachtgevers zoals de Nederlandse PTT en diverse uitgevers.
Martens' vindingrijkheid en zuinigheid komen tot uiting in zijn werk, waarbij hij vaak materialen zoals krantenpapier en oude archiefkaarten hergebruikt. Hij daagde consequent conventionele ontwerpregels uit, soms door tekst op de kaft te beginnen of in de marge te plaatsen.
Naast zijn individuele praktijk heeft Martens ook zijn reikwijdte verbreed door middel van samenwerkingen. Sinds 2019, werkend met zijn kinderen Klaartje en Diederik onder de naam Martens & Martens, heeft zijn invloed zich uitgebreid naar textiel, met ontwerpen voor onder meer Liberty London, Maharam, Hermès en DUM.
Martens' impact komt ook voort uit zijn toewijding aan het onderwijs. Hij inspireerde generaties ontwerpers, benadrukte "learning by doing" en moedigde studenten aan om hun eigen onderzoek te doen. Hij bekleedde hoogleraarschappen aan de Jan van Eijck Academie in Maastricht, was 22 jaar gastdocent aan Yale University en medeoprichter van de Werkplaats Typografie aan ArtEz in Arnhem. Zijn baanbrekende werk heeft hem talloze onderscheidingen opgeleverd, waaronder de BNO Piet Zwart Prijs (2023) en de Dr. A.H. Heinekenprijs voor Kunst (1996).
De tentoonstelling wordt begeleid door een nieuw kunstenaarsboek, ontworpen door Karel Martens zelf met Susu Lee en Jordi de Vetten, en uitgegeven door Roma Publishers. Deze publicatie bevat essays van Rein Wolfs en Thomas Castro, de curator van de tentoonstelling. Bezoekers vinden ook een selectie van Martens' ontwerpen en samenwerkingen in de museumwinkel, en kunnen zich met woorden en kleuren bezighouden in het "Letter Lab" ontworpen door Koehorst in ‘t Veld.
Voor degenen die meer culturele locaties in de stad willen verkennen, biedt Musemap (musemap.art) een uitgebreide gids. U kunt andere musea in Amsterdam bekijken of ze gemakkelijk vinden op de interactieve kaart.
