Rijksmuseum Amsterdam viert 150 jaar sinds aankomst Hindostaanse contractarbeiders in Suriname met nieuwe tentoonstelling
Het Rijksmuseum in Amsterdam herdenkt een belangrijke historische mijlpaal: de 150e verjaardag van de aankomst van de eerste Hindostaanse contractarbeiders in Suriname. Een speciale presentatie, met ongeveer 30 foto's en objecten uit deze vroege generaties, is nu geopend voor bezoekers. Deze tentoonstelling belicht specifiek de ervaringen en perspectieven van vrouwen binnen de gemeenschap die in Suriname ontstond na de afschaffing van de slavernij.
Een kijkje in de geschiedenis: details van de tentoonstelling
De tentoonstelling, getiteld "Een waakzaam oog", is een samenwerking tussen conservator Eveline Sint Nicolaas van het Rijksmuseum en Sarojini Lewis, kunstenares en onderzoeker gespecialiseerd in de rol van Hindostaanse contractarbeidsters in Suriname. De tentoonstelling is te zien in de prentenkabinetten van de 19e-eeuwse vleugel van het museum. Deze loopt van 1 juni tot en met 27 november 2023 en biedt een gerichte blik op een cruciale periode in de Nederlandse koloniale geschiedenis.
Sarojini Lewis reflecteert op de kracht van de beelden: "De krachtige foto's helpen je je voor te stellen hoe het leven moet zijn geweest voor de Hindostaanse contractarbeidsters. De beelden zijn vensters op de realiteit van deze koloniale geschiedenis."
De verhalen van Hindostaanse contractarbeiders onthuld
De reis van Hindostaanse contractarbeiders naar Suriname begon op 5 juni 1873, toen het schip de Lalla Rookh aanmeerde. Dit gebeurde slechts enkele weken voordat het tienjarige door de staat georganiseerde programma, dat voormalig tot slaaf gemaakte mensen verplichtte om na de afschaffing van de slavernij te blijven werken voor plantagehouders, ten einde liep. Plantagehouders hadden dringend behoefte aan een nieuwe werkkracht, en de Indiase migranten, in Suriname vaak aangeduid als 'Hindoestanen', zochten naar contracten in de hoop hongersnood voor hun families thuis te ontvluchten. De realiteit in Suriname betekende echter vaak armoede, uitbuiting en geweld, in schril contrast met de oorspronkelijke beloften.
Hoewel de primaire interesse van werkgevers uitging naar fitte mannelijke arbeiders, waren vrouwen essentieel voor het opbouwen en onderhouden van een stabiele gemeenschap. Ondanks verplichte quota bleef er een onevenwicht tussen de geslachten bestaan, wat leidde tot aanzienlijke sociale uitdagingen. Deze dynamiek bood vrouwen echter ook bepaalde kansen binnen de nieuwe maatschappelijke structuur.
Ervaringen en artefacten van vrouwen verkennen
De tentoonstelling omvat historische foto's en dagboeken van amateurfotografen Théodore van Lelyveld (1867-1957) en Hendrik Doijer (1863-1925), die beiden voor de Nederlandse overheid werkten. Hun werk legde verschillende aspecten van het leven van de Hindostaanse gemeenschap in Suriname vast, waaronder scènes uit het 'immigranten depot' waar de arbeiders bij aankomst werden gehuisvest. Een opvallende foto toont een groep slapende mensen op het dek van een schip, waarbij één vrouw recht in de lens kijkt, haar blik beschreven als "een waakzaam oog" — een indicatie van de potentiële gevaren tijdens de reis. Onderzoekers hebben de gebrekkige bescherming voor vrouwen aan boord van deze schepen opgemerkt.
Ook een belangrijke bruikleen van het Surinaamse Sarnámi Instituut is te zien: een mohar málá, oftewel een muntenketting. Het relatief kleine aantal vrouwen en een voorkeur voor huwelijken binnen hun eigen gemeenschap gaven Indiase vrouwen vaak een sterkere onderhandelingspositie. Deze ketting symboliseert hun financiële en sociale status, aangezien de hoeveelheid sieraden en munten die een vrouw bezat, de respect die ze genoot direct kon beïnvloeden.
Om meer te ontdekken over de collecties van het Rijksmuseum of andere culturele plekken in de stad, verken Musemap (musemap.art) voor musea in Amsterdam of bekijk de actuele tentoonstellingen en evenementen.
