Rijksmuseum Amsterdam Verwerft Belangrijk Archief van de Familie Swellengrebel
Het Rijksmuseum en het Nationaal Archief hebben gezamenlijk het omvangrijke familiearchief Swellengrebel verworven, een unieke verzameling die tien generaties omvat en teruggaat tot de 17e eeuw. Deze aanwinst biedt zeldzame inzichten in het Nederlandse koloniale verleden, met name met betrekking tot de Kaap de Goede Hoop, het huidige Zuid-Afrika.
Tot de meest opmerkelijke onderdelen van het archief behoren de reisverslagen en aquarellen van Hendrik Swellengrebel (1734-1803), die zijn drie reizen door de Kaapkolonie documenteren. Zijn verslagen bieden een kritisch perspectief op de koloniale betrekkingen met de inheemse bevolking en tot slaaf gemaakte mensen in de regio. In de collectie bevindt zich een tekening van Augustus van Bengalen, een van de weinige tot slaaf gemaakte personen van de Kaap wiens naam en portret bewaard zijn gebleven.
De Swellengrebel Collectie Ontdekken in het Rijksmuseum
Bezoekers van het Rijksmuseum kunnen van 4 juni tot en met 30 november 2025 een speciale presentatie van geselecteerde aquarellen en archiefstukken bekijken. Deze tentoonstelling belicht de reisverslagen van Hendrik Swellengrebel Jr. en de aquarellen, gemaakt in opdracht van hem door Johannes Schumacher (?-1792). Deze werken beelden de landschappen, dieren en mensen uit die Swellengrebel in zijn dagboeken beschreef. Een bijzonder zeldzaam object is een tekening, door een Oeswana San persoon voor Swellengrebel gemaakt, waarop lokale dieren als struisvogels, neushoorns en buffels zijn afgebeeld.
De presentatie toont ook een dagboek en tekeningen van de zussen Johanna (1730-1753) en Helena Swellengrebel (1733-1798), die tijdens hun reis van de Kaap naar Nederland in 1751 gezamenlijk een dagboek bijhielden. Dit document is een van de weinige overgebleven verslagen van vrouwelijke passagiers aan boord van een VOC-schip.
Toegang tot het Archief: Fysiek en Online
Het oudste deel van het familiearchief Swellengrebel, dat de periode 1689 tot 1804 bestrijkt, is vanaf 4 juni toegankelijk in de studiezaal van het Nationaal Archief. Voor wie niet fysiek kan bezoeken, zijn veel van de belangrijkste stukken uit de collectie gedigitaliseerd en online beschikbaar voor publiek publiek. De gedigitaliseerde inhoud omvat de zee- en landreizen van Hendrik Swellengrebel, evenals de reisdagboeken van zijn zussen Johanna en Helena Swellengrebel, die te verkennen zijn via de officiële collectiewebsite.
Inzichten uit het Familiearchief Swellengrebel
Deomvangrijke aard van het familiearchief Swellengrebel maakt het sinds de jaren dertig van de vorige eeuw een waardevolle bron voor historici. Het biedt uitgebreide informatie over een familie die nauw betrokken was bij het koloniale bestuur aan de Kaap, zoals geïllustreerd door Hendrik Swellengrebel Sr. (1700-1760), die van 1739 tot 1751 gouverneur van de Nederlandse Kaapkolonie was. Het archief bevat ook details over latere generaties die actief waren op juridisch, liefdadig en medisch gebied binnen Nederland.
De opmerkelijke volledigheid van de collectie omvat objecten zoals de factuur uit 1751 voor een 112-delig Chinees dinerservies met het familiewapen, waarop de oorspronkelijke omvang van de set en de kosten die de tussenpersoon in rekening bracht, te zien zijn. Daarnaast maakt een gedetailleerde inkooplijst voor de tweede reis van Swellengrebel Jr. deel uit van het archief, met vermelding van essentiële reisbenodigdheden zoals ossenwagens voor transport en jachtgeweren en visnetten voor de jacht.
De verwerving van dit belangrijke archief is namens de Nederlandse Staat uitgevoerd door het Rijksmuseum, met steun van het Johan Huizinga Fonds/Rijksmuseum Fonds en Fonds de Zuidroute/Rijksmuseum Fonds. Het Nationaal Archief zal het beheer van het familiearchief op zich nemen, terwijl het Rijksmuseum zorg zal dragen voor de fysieke objecten binnen de collectie.
Om meer historische inzichten en artistieke collecties in Amsterdam te ontdekken, kunt u andere musea in de stad verkennen of de volledige kaart van culturele plekken op Musemap (musemap.art) bekijken.
