Het Koninklijk Paleis van San Lorenzo de El Escorial

Koning Filips II gaf tussen 1563 en 1584 opdracht tot de bouw van El Escorial. Hij zag het als een monument voor de rol van Spanje als centrum van de christelijke wereld, een prinselijk paleis, een koninklijke residentie, een klooster en een necropolis voor zijn familie.

El Escorial werd opgericht als zowel een koninklijk paleis als een klooster. Aanvankelijk huisde het hiëronymietermonniken, later werd het een klooster van de Orde van Sint-Augustinus. Het omvatte ook een kostschool, het Real Colegio de Alfonso XII, die nog steeds in bedrijf is.

Het ontwerp van El Escorial, met name de sobere en strenge esthetiek, werd zo iconisch dat het aanleiding gaf tot een nieuwe architectonische stijl van de Spaanse renaissance-architectuur, bekend als de Herreriaanse stijl.

De plattegrond van het gebouw heeft de vorm van een bakrooster, een ontwerp waarvan traditioneel wordt aangenomen dat het Sint-Laurentius eert. De meest overtuigende theorie suggereert echter dat het gebaseerd is op beschrijvingen van de Tempel van Salomo door Flavius Josephus, met aanpassingen om de multifunctionele functies te accommoderen.

Koning Filips II schakelde de Spaanse architect Juan Bautista de Toledo in om samen te werken aan het ontwerp van El Escorial. Toledo, die had gewerkt aan de Sint-Pietersbasiliek in Rome, werd in 1559 benoemd tot koninklijk architect.

De eerste steen voor El Escorial werd gelegd op 23 april 1563. De bouw, aanvankelijk onder toezicht van Juan Bautista de Toledo, werd voltooid in 1584 en duurde iets minder dan 21 jaar.

Na de dood van Juan Bautista de Toledo in 1567 nam zijn leerling Juan de Herrera de leiding over de bouw van het bouwwerk op zich. Onder Herrera werd het complex in 1584 voltooid.

Op 2 november 1984 riep UNESCO het Koninklijk Paleis van San Lorenzo de El Escorial uit tot Werelderfgoed, waarmee de uitzonderlijke universele waarde werd erkend.

De site werd op 3 juni 1931 aangewezen als 'Monument' onder Spaans Cultureel Erfgoed, wat de historische en architectonische betekenis ervan op nationaal niveau aangeeft.

El Escorial is de begraafplaats geweest voor de meeste Spaanse koningen van de afgelopen vijf eeuwen, waaronder de Habsburgse en Bourbon-dynastieën, wat het tot een belangrijk koninklijk pantheon maakt.

De Koninklijke Bibliotheek in El Escorial bevat meer dan 40.000 banden, waaronder duizenden onbetaalbare manuscripten en een aanzienlijke collectie vroege gedrukte boeken, waardoor het een belangrijk kenniscentrum is.

Filips II schonk El Escorial een van de grootste relikwiecollecties in de katholieke christenheid, bestaande uit ongeveer 7.500 relikwieën die werden bewaard in 570 gebeeldhouwde reliekhouders, ontworpen door Juan de Herrera.

In 2024 onderging El Escorial een grote revitalisering, gefinancierd met € 6,5 miljoen van de EU. Dit omvatte de heropening en reorganisatie van de slapende schilder- en architectuurgalerijen, en de modernisering van faciliteiten met LED-verlichting, EV-opladers en zonnepanelen.

Het Escorial, voornamelijk gebouwd van grijs graniet, is een gigantisch vierkant van ongeveer 224 bij 153 meter, met een streng en sober uiterlijk, meer lijkend op een fort dan op een klooster of paleis.

De kunstgalerie in El Escorial herbergt meesterwerken uit de Duitse, Vlaamse, Venetiaanse, Lombardische, Ligurische, Italiaanse en Spaanse scholen, die de vijftiende, zestiende en zeventiende eeuw bestrijken.

Het architectuurmuseum in El Escorial heeft elf zalen met gereedschappen, materialen, bouwtekeningen en documenten die verband houden met de bouw van het bouwwerk, en biedt inzicht in het bouwproces.

Het plan van de basiliek werd door Juan de Herrera aangepast van een Latijns kruis naar een Grieks kruis, met een volledige circulaire koepel in het midden, beïnvloed door de Sint-Pietersbasiliek maar onderscheidend in zijn sobere Dorische stijl.

De Koninklijke Bibliotheek, ontworpen door Juan de Toledo en Juan de Herrera, was een van de eerste bibliotheken in Europa die brak met het middeleeuwse ontwerp, een 'wand-systeem' voor boekenkasten adopteerde, en Domenico Fontana's Vaticaanse Bibliotheek inspireerde.

De dubbele aard van El Escorial als koninklijk paleis en klooster diende als een architectonische manifestatie van de macht van de Spaanse monarchie en het kerkelijke overwicht van de katholieke religie in Spanje gedurende de 16e en 17e eeuw.

El Escorial wordt erkend als het grootste renaissancegebouw ter wereld en weerspiegelt de grandeur en architectonische ambities van Spanje in de 16e eeuw.

Filips II schonk zijn persoonlijke documentencollectie en verwierf talrijke waardevolle bibliotheken en kunstwerken, waarmee hij de basis legde voor de uitgebreide bibliotheek en kunstcollecties van het Escorial.

De sobere locatie aan de voet van de berg Abantos werd door Filips II gekozen voor El Escorial, wat zijn verlangen weerspiegelde naar een vorstelijk landhuis en een groots gebouw om een militaire overwinning te herdenken en als koninklijke necropolis te dienen.

De bouw van El Escorial, die in iets minder dan 21 jaar werd voltooid, heeft geleid tot de uitdrukking '_la obra de El Escorial_' in het Spaans, wat betekent dat iets lang duurt om te voltooien.