Stadsarchief Amsterdam Ontsluit Middeleeuwse Geschiedenis met Nieuwe Tentoonstelling en Digitaal Toegankelijkheidsproject
Het Stadsarchief Amsterdam onthult in maart 2025 een nieuwe tentoonstelling, "De Geboorte van de Stad", terwijl het tegelijkertijd een omvangrijk project uitvoert om de uitgebreide collectie middeleeuwse historische bronnen te digitaliseren en doorzoekbaar te maken. Dit initiatief heeft tot doel de vroege geschiedenis van Amsterdam toegankelijk te maken voor een breder publiek.
De Oorsprong van Amsterdam Verkennen: De Tentoonstelling "De Geboorte van de Stad"
Bezoekers van het Stadsarchief kunnen van 7 maart tot 7 juli 2025 de tentoonstelling "De Geboorte van de Stad, op zoek naar middeleeuws Amsterdam" beleven. Deze presentatie biedt inzichten in de vormingsperiode van Amsterdam en stelt gasten in staat om te ontdekken hoe de stad zich in de Middeleeuwen ontwikkelde. De tentoonstelling is een samenwerking met de Stichting Middeleeuwse Archieven Amsterdam (SMAA) en De Melker & Partners, organisaties die zich inzetten voor het bevorderen van toegang tot en kennis van de middeleeuwse archieven van Amsterdam.
Digitalisering van Amsterdamse Middeleeuwse Documenten
Ter voorbereiding op de tentoonstelling is het Stadsarchief achter de schermen actief bezig geweest met het digitaliseren van middeleeuwse documenten, waarvan vele voorheen online niet beschikbaar waren. In het afgelopen jaar zijn meer dan 1200 oorkonden gescand als onderdeel van dit nieuwe project. Het proces kan complex zijn, met name bij documenten zoals transfixen (aangehechte stukken) en zegels.
Het uiteindelijke doel is niet alleen het tentoonstellen van deze middeleeuwse documenten, maar ook het volledig doorzoekbaar maken ervan. Dit wordt bereikt door de toepassing van Handwritten Text Recognition (HTR) technologie, een vorm van kunstmatige intelligentie (AI) die is ontworpen om oude manuscripten om te zetten in leesbare, doorzoekbare tekst.
Het HTR-project: Oude Teksten Toegankelijk Maken
Omdat bestaande HTR-modellen niet adequaat presteerden voor deze unieke middeleeuwse schriften, is het Stadsarchief begonnen met het ontwikkelen van nieuwe trainingsgegevens, ook wel Ground Truth genoemd. Deze gezamenlijke inspanning omvat SMAA en stagiairs die werken binnen een gedeelde Transkribus-collectie, waar scans van documenten worden voorbereid en HTR-tools worden gebruikt. Via dit proces worden transcripties verfijnd, gegevens geconsolideerd en nieuwe modellen getraind. Deze modellen zullen uiteindelijk worden gepubliceerd in de HTR-zoekomgeving van het Stadsarchief.
Eerste pilotprojecten richtten zich op de registers van de Gasthuizen en de oorkonden van de IJzeren Kapel. Hoewel oorkonden, die vaak nauwgezet zijn geschreven, redelijk snel acceptabele resultaten opleverden, vormden de registers een grotere uitdaging vanwege het onregelmatige handschrift en de marginale aantekeningen van middeleeuwse gasthuismeesters. De lay-out van deze registers vormde vaak een probleem voor de HTR-software.
Ondanks deze complexiteiten zijn de tussenresultaten bemoedigend. Een nieuw model, getraind op 4.725 pagina's, heeft een Character Error Rate (CER) van 5,16% behaald. Hoewel sommige bijzonder uitdagende registers nog hogere foutmarges vertonen, is het doel om deze terug te brengen tot ongeveer 5%.
Toekomstige Toegang tot de Volledige Middeleeuwse Geschiedenis van Amsterdam
De gedigitaliseerde middeleeuwse documenten en de HTR-getrainde modellen zullen naar verwachting in de loop van 2025 online beschikbaar komen. Het HTR-model dat tijdens dit project is ontwikkeld, wordt gepubliceerd binnen Transkribus en is daarmee vrij toegankelijk voor gebruik met andere middeleeuwse bronnen. Deze uitgebreide inspanning van het Stadsarchief Amsterdam zal de publieke en wetenschappelijke toegang tot de rijke geschiedenis van de stad aanzienlijk verbeteren.
Voor degenen die geïnteresseerd zijn in het verkennen van meer culturele plekken en tentoonstellingen zoals deze in Amsterdam, biedt Musemap (musemap.art) een platform om lokale musea te bekijken of andere historische locaties te zoeken in de stad.
